Antarktika'nın simge türleri yok olma eşiğinde
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN), Antarktika'nın simge türlerinden imparator penguen ile Antarktika kürklü fokunun koruma statüsünü "nesli tehlikede" olarak güncelledi.
IUCN verilerine göre, imparator penguenin koruma statüsü "neredeyse tehlike altında" kategorisinden "nesli tehlikede" kategorisine, Antarktika kürklü fokunun statüsü ise "en az endişe duyulan" kategorisinden "nesli tehlikede" kategorisine yükseltildi. Ayrıca listede yer alan bir diğer tür olan güney deniz fil foku koruma statüsü de "neredeyse tehlike altında" kategorisinden "hassas" kategorisine çıkarıldı.
İmparator penguenlerin yaşamını sürdürmesi için kritik öneme sahip deniz buzunun erken erimesi, türün üreme ve gelişim süreçlerini doğrudan etkiliyor. Penguenler, yavrularını büyütmek ve tüy değişimi dönemlerini geçirmek için kıyıya bağlı sabit deniz buzuna ihtiyaç duyuyor. Ancak buzların erken çözülmesi, henüz suya dayanıklı tüyleri gelişmemiş yavruların denize düşerek yaşamını yitirmesine yol açıyor.
Öte yandan, imparator penguen popülasyonu 2009-2018 yıllarında yaklaşık yüzde 10 azaldı. Mevcut eğilimlerin devam etmesi halinde türün sayısının 2080'lere kadar yarı yarıya düşebileceği öngörülüyor.
Antarktika kürklü fokunda da benzer bir gerileme dikkati çekiyor. Türün popülasyonu 1999'da 2 milyondan fazlayken, yüzde 50'den fazla düşerek 2025'te yaklaşık 944 bine geriledi.
Bu düşüşte, okyanus sıcaklıklarının artması ve deniz buzunun azalmasıyla fokların temel besin kaynağı olan krillerin soğuk su arayışıyla daha derin sulara çekilmesi etkili oluyor. Bu durum, besine erişimi zorlaştırarak türün hayatta kalma oranını azaltıyor.
Bu kapsamda Güney Georgia'daki kril kıtlığı, yavruların ilk yılındaki hayatta kalma oranını önemli ölçüde düşürerek ve üreme popülasyonunun yaşlanmasına yol açıyor.
"Bunun temel nedeni büyük ölçüde iklim değişikliği"
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Zooloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Mustafa Sözen, AA muhabirine, yapılan son değerlendirmelerin aslında uzun süredir biriken bilimsel verilerin sonucu olduğunu söyledi.
Son güncellemede görülen üç türün statü değişiminin teme nedeninin iklim değişikliği olduğunu belirten Sözen, "Hem geçmiş üç jenerasyonda yaşanan kayıplar hem de gelecek dönemlere ilişkin öngörüler, bu türlerin popülasyonlarının ciddi biçimde azaldığını ve azalmaya devam edeceğini açıkça ortaya koyuyor." değerlendirmesinde bulundu.
İmparator penguenin yaşam döngüsünün doğrudan deniz buzuna bağlı olduğuna, kıyıya bağlı sabit buzlar üzerinde ürediklerine dikkati çeken Sözen, "Buzlar, imparator penguenin yavruları henüz suya dayanıklı tüylerini geliştiremeden erirse, tüm koloni denize düşerek yok olabilir." dedi.
Antarktika kürklü fokunda da benzer bir tablo görüldüğünü aktaran Sözen, bu türdeki düşüşte besin zincirindeki kırılmaların önemli rol oynadığını ifade etti.
Sözen, "Küresel ısınma nedeniyle okyanus yüzey suları ısındıkça kriller daha derin ve soğuk sulara çekiliyor. Bu da fokların besine ulaşmasını zorlaştırıyor. Özellikle yavrular, yeterli besine erişemediği için hayatta kalamıyor. Bu durum zamanla popülasyonun yaşlanmasına ve üreme oranlarının düşmesine yol açıyor." ifadelerini kullandı.
Güney deniz fili hastalıklar hızlı yayılabiliyor
Güney deniz filinde ise farklı bir risk unsurunun öne çıktığına işaret eden Sözen, şunları kaydetti:
"Bu türdeki gerilemede kuş gribi gibi salgın hastalıkların etkisi dikkati çekiyor. Koloni halinde, çok sıkı temasla yaşayan bu hayvanlarda hastalıklar çok hızlı yayılabiliyor ve kitlesel ölümlere neden olabiliyor. Bilim camiasında küresel ısınma ile birlikte özellikle de hayvanların daha önce patojenlere fazla maruz kalmamış olduğu kutup bölgelerindeki deniz memelilerinde hastalık kaynaklı ölümlerinin artacağına dair endişeler artıyor." diye konuştu.
Antarktika’da her tür vazgeçilmez bir halka
Antarktika ekosisteminin düşük tür çeşitliliğine sahip olduğuna dikkati çeken Sözen, bu nedenle her bir türün ekosistem açısından kritik rol üstlendiğini dile getirdi.
Sözen, besin zincirinin işleyişine ilişkin şu bilgileri verdi:
"Fitoplanktonlar güneş enerjisini kullanarak üretimi başlatır. Zooplanktonlar onları tüketir, kriller zooplanktonlarla beslenir. Penguenler ve foklar krilleri tüketir, daha üstte ise penguen ve fok gibi hayvanları tüketen katil balinalar gibi tepe yırtıcılar yer alır. Bu zincirdeki her halka, besinin bir üst basamağa aktarılması için gereklidir. Herhangi bir halkayı çektiğinizde zincir kopar ve sistem çökmeye başlar."
Antarktika'nın tropikal ya da ılıman bölgeler gibi yüzlerce türün bir arada bulunduğu bir sistem olmadığının altını çizen Sözen, bir türün kaybının, başka bir tür tarafından kolayca telafi edilemediğini ve bunun sistemi çok daha kırılgan hale getirdiğini anlattı.
Bu ekosistemin bozulması durumunun en uç senaryolarda çok daha ciddi sonuçlar doğurabileceğine dikkati çeken Sözen, şöyle devam etti.
"Eğer krilleri tüketen türler ciddi şekilde azalırsa, kril popülasyonu aşırı artabilir. Ardından büyük kitleler halinde ölümler yaşanır. Bu ölümler deniz tabanında birikerek çürüme süreçlerini başlatır ve oksijenin tükenmesine yani anoksik koşullara yol açabilir. Bu da yerel ölçekte ekosistemin tamamen çökmesi anlamına gelir. Hatta bu tür birikimler, deniz yüzeyinde veya su kolonunda müsilaj benzeri tabakalaşmalar şeklinde gözle görülür hale bile gelebilir."
"Sorun küresel ısınma, çözüm ise sera gazı emisyonlarını azaltmak"
Sözen, tüm bu olumsuzlukların temelinde insan kaynaklı iklim değişikliğinin bulunduğunu vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:
"Temel sorun küresel ısınma, çözüm ise sera gazı emisyonlarını azaltmak. Fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmadan, karbon salımını düşürmeden ve böylece küresel ısınmayı tersine çevirmeden bu türleri korumamız mümkün değil. Doğrudan müdahaleyle bu canlıları kurtaramazsınız. Ekosistemin dengesini korumak zorundasınız."
