Güney Kore, Grok'un müstehcen içerikleri nedeniyle X'ten önlem almasını talep etti

Yonhap ajansının haberine göre, Kore Medya ve İletişim Komisyonu (KMCC), Grok'un olumsuz etkilerine ilişkin endişelerini xAI şirketine ilettiklerini açıkladı.

Açıklamada, "X'in işletmecisinden, Grok aracılığıyla üretilecek potansiyel yasa dışı faaliyetleri önlemesini ve erişimi sınırlama veya yönetme dahil gençleri zararlı içeriklerden koruyacak önlemleri almasını istedik." ifadeleri kullanıldı.

Güney Kore mevzuatına göre X dahil platformların, reşit olmayanların korunmasından sorumlu yetkili ataması ve her yıl bu konuda rapor sunması gerektiği vurgulanan açıklamada, rıza alınmadan üretilen cinsel içerikli deepfake görüntülerin oluşturulmasının, yayılmasının veya saklanmasının cezai yaptırıma tabi olduğuna dikkat çekildi.

Grok'a tepkiler sürüyor

X'teki kullanıcıların, Grok'tan ünlülerin ve tanınmamış kişilerin fotoğraflarını kullanarak cinsel içerikli sahte görsel içerikler üretmesini istediği "sosyal medya akımına", İngiltere ve diğer ülkelerden tepkiler geldi.

X'in sahibi ABD'li milyarder Elon Musk, 3 Ocak'ta, "Grok'u yasa dışı içeriklerin üretiminde kullananlar, yasa dışı içerikleri yüklemiş gibi muamele görecektir." açıklamasını yapsa da tepkiler sürüyor.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, 5 Ocak'ta konuyu çok ciddiye aldıklarını ve değerlendirme sürecinde olduklarını açıklamıştı.

Malezya, 3 Ocak'ta X'in bu tür zararlı içeriklerin yayılmasını önleme konusunda sorumluluğu olduğunu vurgulamış, 11 Ocak'ta da Grok'a erişimi, yeterli güvenlik önlemlerinin alınmadığı gerekçesiyle geçici olarak kısıtlamıştı.

Hindistan da 2 Ocak'ta X'e, konu hakkında "kapsamlı inceleme yapma" talimatı vermişti. Endonezya ise 10 Ocak'ta üretilen uygunsuz görüntüler nedeniyle Grok'u geçici engellemişti.

ABD’de beyaz birine yer vermeyi reddeden ilk siyahi Claudette Colvin hayatını kaybetti

ABD medyasındaki haberlere göre, 1955 yılında Jim Crow yasalarına karşı gelmesiyle tanınan Colvin, ABD'nin Texas eyaletinde hayatını kaybetti.

Haberlerde, Colvin'in ölüm nedeni olarak herhangi bir sağlık sorunundan bahsedilmedi.

Colvin, Alabama eyaletinin Montgomery kentinde 1955'te ırk ayrımcılığı uygulanan bir otobüste beyaz bir kadına yer vermeyi reddederek sivil haklar hareketini ateşleyen insanlardan biri olarak akıllarda kaldı. Colvin'in ardından yine Montgomery'de, Rosa Parks adlı kadın aynı eylemde bulunmuştu.

Siyahilere karşı çıkarılan yasaya karşı çıktı

Jim Crow yasaları kapsamında, otobüslerdeki koltuklar ırklara göre ayrılmıştı. Siyahi yolcular arka koltuklara oturmak zorundaydı ve beyazlar için ayrılan bölüm dolduğunda, şoför siyahi yolcuların koltuklarını boşaltmalarını isteyebiliyordu.

Buna ek olarak, siyahi yolcuların beyaz yolcularla aynı hizada oturmalarına da izin verilmiyordu, bu da beyazların yanında boş koltuklar olsa bile siyahilerin arkaya geçmeleri gerektiği anlamına geliyordu.

Otobüs şoförü, 2 Mart 1955'te henüz 15 yaşındayken Montgomery şehir otobüsüne binen Colvin ve yanındaki diğer üç siyahi yolcuya yerlerini değiştirmelerini söyledi ancak Colvin oturmaya devam etti.

Şoförün polisi aramasının ardından Colvin polisler tarafından gözaltına alındı ve huzuru bozmak, ayrımcılık yasalarını ihlal etmek ve bir memura saldırmakla suçladı.

Daha sonrasında Rosa Parks'ın da avukatlığını yapacak Fred Gray'in kendisini mahkemede temsil ettiği dava sonucu Colvin, para cezası ve denetimli serbestlik cezalarına çarptırıldı.

Colvin, bir gazeteye 2009'da verdiği röportajda, Montgomery'deki siyahi orta sınıfın desteğini kazanmak için "ten renginin çok koyu ve çok fakir olduğu" gerekçesiyle yerel sivil haklar liderlerinin kendisinin ayrımcılığın sembolü olarak gösterilmesini istemediklerini söylerken annesinin de yaşadığı bu olay konusunda konuşmaması için kendisini tembihlediğini anlatmıştı.

Parks da Montgomery'de 1 Aralık 1955'te bindiği otobüste, beyazlara ait bölümde yer bulamayınca kendisinden yer isteyen bir beyaza, kalkmayarak karşılık vermişti.

Kalkmayı reddeden Parks'ın tutuklanmasını protesto eden siyahiler bir yıldan fazla süre otobüslere binmemişti. Amerikan Federal Mahkemesi, bu kararlı eylem üzerine otobüslerdeki siyah-beyaz ayrımı uygulamasını yasaklamıştı.

Parks'ın yer vermeyi reddedişi, ABD'de siyahi direnişin milatlarından biri kabul ediliyor.

İran'da "olayların bazı failleri" kamuya açık yargılanacak

İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansına göre Ejei, başkent Tahran’da bazı cezaevlerini ziyaret ederek, gösterilerle ilişkisi olduğu değerlendirilen ve emniyet güçleri tarafından yakalanan zanlıların dosyalarını inceledi.

Yargılamalarda yasal çerçeveye dikkat edeceklerini ifade eden Ejei, “Son olayların bazı faillerinin yargılamalarının kamuya açık şekilde gerçekleştirilmesini amaçlıyoruz ve konuya ilişkin çalışmalarımız devam ediyor.” dedi.

Ejei, silah veya patlayıcı maddelerle birlikte yakalanan ve kamu güvenliğini tehlikeye atan zanlıların öncelikli olarak yargılanacağını kaydetti.

Öte yandan İran Genel Başsavcısı Muhammed Muvahhidi de emniyet güçlerinden, olaylar sırasında yakalanan ve “terörist” olarak nitelendirdiği kişilere ait mal varlıklarının tespit edilmesi ve bunların bildirilmesini istedi.

Muvahhidi ayrıca, “teröristlere ve onları destekleyenlere” karşı ibret verici işlem yapılabilmesi için olaylar sırasında maddi zarara uğrayanların belge ve kanıtlarını teslim etmelerini talep etti.

İran'daki gösteriler

İran'da 28 Aralık 2025'te ülkedeki yerel para biriminin döviz karşısındaki yüksek değer kaybı ve ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı'da esnafın başlattığı protestolar, ülkenin birçok kentine yayıldı.

ABD Merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 14 Ocak'ta yayımladığı raporunda, ülkede gösteriler nedeniyle ölenlerin sayısının, 147’si emniyet görevlisi olmak üzere toplam 2 bin 550’ye yükseldiğini duyurmuştu.

İran makamlarından gösterilerde ölen ya da yaralananlara ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

Protestolarda şiddet olayları ve polis müdahalesinin artmasıyla 9 Ocak'ta ülke genelinde internet kesilmişti.

Katil İsrail ordusu, işgal altındaki Batı Şeria'da baskınlar düzenledi

Filistin'in Sesi Radyosu'nda yer alan habere göre, İsrail güçleri, kuzeydeki Tubas, Nablus, Cenin kentlerindeki bazı beldelere baskınlar düzenledi.

Cenin'in güneyindeki Kabatiya beldesindeki baskında bazı Filistinliler gözaltına alındı. Gözaltına alınanların sayısına ilişkin bilgi verilmedi.

İsrail askerleri ayrıca Ramallah'ın kuzeydoğusundaki Mugayyir ile Kufr Malik beldelerine düzenlediği baskınlarda 2 Filistinliyi alıkoyup darbetti. Filistinliler daha sonra serbest bırakıldı.

El Halil kentinin doğusundaki Buyira bölgesinde de İsrail ordusu düzenlediği baskında 4 Filistinliyi bir süre alıkoydu.

Filistin resmi ajansı WAFA'da yer alan habere göre ise Filistin topraklarını gasbeden İsrailliler, El Halil'e bağlı İzna beldesinde, belediye görevlisi 2 kişiye saldırdı.

Görevleri başında çalışırken darbedilen Su İşleri Birimi Sorumlusu Tarık Tamizi ile görevlilerden Ahmed Beşir Selimiye'nin vücutlarında morluklar oluştu.

İsrail'in Gazze Şeridi'ne saldırı başlattığı Ekim 2023'ten bu yana işgal altındaki Batı Şeria ile Doğu Kudüs'te de Filistinlilere yönelik gözaltı, baskın ve saldırılarda artış yaşanıyor.

Filistin resmi verilerine göre, gerilimin başladığı tarihten bu yana İsrail ordusu ve Filistin topraklarını gasbeden İsraillierin, Batı Şeria'daki saldırılarında en az 1106 Filistinli hayatını kaybetti, yaklaşık 11 bin kişi yaralandı ve 21 binden fazla kişi gözaltına alındı.

Venezuela: Petrol satışından elde edilecek gelir sağlık sistemi için kullanılacak

Devlet televizyonu VTV’nin haberine göre, ABD’nin Venezuela’daki ham petrol satışını süresiz olarak "kontrol edeceği" yönündeki açıklamaya atıfta bulunan Rodriguez, petrol satışından elde edilecek gelire değindi.

Rodriguez, ülkesinde yıllardır krizden etkilenen sağlık alanı için özel bir plan üzerinde çalıştıklarını ve petrol ile doğal gaz sektöründen Venezuela’ya girecek her 1 doların ülkesinin sağlık sisteminin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik harcanacağını söyledi.

Söz konusu plan kapsamında 75 sağlık merkezinin belirlendiğini ifade eden Rodriguez, ABD’nin Venezuela’daki petrol satışından elde edilen gelirin Washington tarafından yönetilen hesaplara aktarılacağı yönündeki açıklamalara ise değinmedi.

ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela'ya yönelik askeri müdahalenin ardından ülkenin petrol endüstrisine ABD'li şirketlerin dahil olacağını açıklamıştı.

ABD Enerji Bakanı Chris Wright, 7 Ocak'taki açıklamasında, Venezuela'da görmek istedikleri değişiklikleri sağlamak için ülkenin petrol satışlarını kontrol etmeleri gerektiğini belirterek, Venezuela petrolünü "süresiz" şekilde satacaklarını söylemişti.

Trump, 7 Ocak'taki açıklamasında, Venezuela'daki geçici yönetimin ABD'ye 30 ila 50 milyon varil petrol teslim edeceğini belirtmişti.

Trump, ABD'li petrol şirketleriyle bir araya gelmişti

ABD’nin Venezuela’ya yönelik askeri müdahalesinin ardından, 9 Ocak’ta Beyaz Saray’da ABD’li petrol şirketlerinin üst düzey yöneticileriyle bir araya gelen Trump, Venezuela’nın petrol endüstrisinin yeniden inşası ve üretimin artırılmasını ele alacaklarını duyurmuştu.

ABD'nin Venezuela'ya yönelik hava saldırılarıyla eş zamanlı olarak Devlet Başkanı Maduro'yu alıkoymasının ardından yardımcısı Delcy Rodriguez, Meclis'te yemin ederek 5 Ocak'ta Geçici Devlet Başkanlığı görevini resmen üstlenmişti.

Rodriguez, burada yaptığı konuşmada, "ABD'de rehin tutulan iki kahramanımızın, Devlet Başkanı'mız Maduro ve (eşi) Cilia Flores'in kaçırılmasından duyduğum üzüntüyle burada bulunuyorum." ifadesini kullanmıştı.

Yapay zeka dünyasında Grok krizi

Elon Musk’ın yapay zeka şirketi xAI tarafından geliştirilen ve X platformuna entegre edilen Grok, çocuk istismarı görüntüleri ve rızasız cinsel içerikli deepfake üretimindeki rolü nedeniyle küresel bir abluka ile karşı karşıya kaldı.

Birçok ülke, chatbot’un güvenlik önlemlerinin yetersiz olduğunu savunarak erişim engeli kararları alırken, uluslararası düzenleyici kurumlar xAI üzerinde baskıyı artırıyor.

{ilgili-haber-931363}

Güvenlik duvarları aşıldı: Rızasız içerik üretimi artıyor

Ocak ayının başından itibaren X kullanıcılarının, Grok’u kullanarak çocukların müstehcen görüntülerini ve kadınların rızası dışında oluşturulmuş cinsel içerikli görsellerini ürettiği tespit edildi.

Araştırmalar, kullanıcıların halka açık görselleri bot yardımıyla saniyeler içinde "bikini giydirme" veya daha ileri seviye çıplaklık içeren formatlara dönüştürebildiğini ortaya koydu.

Cinsel saldırı karşıtı sivil toplum kuruluşu RAINN, bu durumu "teknoloji destekli cinsel istismar" olarak tanımlarken; Reuters, The Atlantic ve Wired gibi kuruluşların incelemeleri, Grok’un güvenlik bariyerlerinin kolayca aşılabildiğini ve modelin şiddet içerikli materyallere de onay verdiğini belgeledi.

Güneydoğu Asya'da ilk yasak kararları

Grok’un yaydığı dezenformasyon ve istismar içerikli görsellere karşı ilk somut adım Güneydoğu Asya ülkelerinden geldi. 

Endonezya ve Malezya, Grok’un güvenlik açıklarını gerekçe göstererek hizmete geçici erişim engeli getirdi.

Endonezya İletişim ve Dijital İşler Bakanı Meutya Hafid, rızasız cinsel içerikli deepfake görselleri "insan hakları ve vatandaş güvenliğinin ciddi bir ihlali" olarak nitelendirdi.

Malezya İletişim ve Multimedya Komisyonu ise, X Corp ve xAI'nın zayıf yanıtları nedeniyle uygulamanın suistimale açık olduğunu belirterek erişimi kısıtladı.

Hindistan da 2 Ocak'ta X'e, konu hakkında "kapsamlı inceleme yapma" talimatı vermişti.

{ilgili-haber-931359}

Avrupa ve İngiltere'den sert tepki

Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık, xAI hakkında kapsamlı soruşturmalar başlattı. İngiltere'nin iletişim denetleme kurumu Ofcom, Grok'un Çevrimiçi Güvenlik Yasası'nı ihlal edip etmediğini inceliyor.

İhlal tespit edilmesi durumunda şirketin yıllık gelirinin yüzde 10'una kadar para cezası verilmesi veya servisin tamamen engellenmesi gündemde.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, X üzerinde dolaşan çocukların cinselleştirilmiş görsellerini "iğrenç" olarak tanımlayarak, Elon Musk'a "duruma el koyma" çağrısında bulundu. Starmer, bu tür içeriklerin yas dışı olduğunu ve hoş görülmeyeceğini vurguladı.

Ofcom resmi inceleme başlattı

İngiltere İletişim Ofisi (Ofcom), yapay zeka sohbet robotu Grok'un cinsel içerikli uygunsuz görüntüler üretmesiyle ilgili resmi inceleme başlattı.

Ülkede yayıncılık, internet, iletişim ve posta hizmetlerini denetleyen Ofcom'dan yapılan açıklamaya göre, İngiltere'nin Çevrimiçi Güvenlik Yasası kapsamında ABD'li Elon Musk'ın xAI şirketi tarafından geliştirilen ve X platformuna entegre edilen yapay zeka sohbet robotu Grok'un sahte cinsel içerikli görüntüler üretmesi nedeniyle inceleme başlatıldı.

Grok'un ürettiği sahte görüntülerin endişe verici olduğu belirtilen açıklamada, mağdurlar arasında çocukların bulunduğuna da işaret edildi.

Üretilen görüntüler üzerine X ile 5 Ocak'ta temasa geçildiği ve 9 Ocak'a kadar bu olaylarla ilgili izahat talep edildiği bilgisine yer verilen açıklamada, "Ofcom, X'in Çevrimiçi Güvenlik Yasası kapsamında sorumluluklarını yerine getirmekte başarısız olup olmadığına karar vermek amacıyla resmi inceleme başlattı." ifadeleri kullanıldı.

Musk'ın savunması: "Sansür ve kullanıcı sorumluluğu"

Elon Musk, gelen tepkilere karşı şirketin yasa dışı içerikleri ciddiye aldığını ancak hukuki sorumluluğun aracı kurumda değil, komutu veren kullanıcıda olması gerektiğini savundu. Musk, hükümetlerin baskılarını "ifade özgürlüğünü susturmaya yönelik bir sansür çabası" olarak nitelendirdi.

xAI, gelen baskılar üzerine görsel üretim özelliğini sadece ücretli abonelere özel hale getirdi. Ancak bu adım, İngiltere Teknoloji Bakanı Liz Kendall tarafından "Bu hizmete para ödeyerek hâlâ erişilebileceğini söylemek hakarettir" sözleriyle sertçe eleştirildi.

Dünyada Grok'un durumu

Hâlihazırda birçok bölge ve ülke Grok'a karşı farklı aşamalarda önlemler alıyor:

Yasaklayanlar: Malezya ve Endonezya (Geçici askıya alma).

Soruşturma ve Tehdit Aşamasındakiler: İngiltere, Avrupa Birliği, Fransa, Hindistan, Brezilya.

Kısıtlamalar: Avustralya (16 yaş altı sosyal medya erişimini zaten kısıtlıyor)

Güvenlik bariyerleri savaşı: Grok, OpenAI ve Google karşı karşıya

Grok’un yaşadığı kriz, yapay zeka sektöründeki "serbestlik" ve "güvenlik" dengesini yeniden tartışmaya açtı.

Wired’ın son raporları, sadece Grok’un değil, Google’ın Nano Banana Pro ve OpenAI’ın ChatGPT Images modellerinin de benzer görsel manipülasyon yeteneklerine sahip olduğunu gösteriyor.

xAI (Grok): Musk’ın aşırı duyarlılık karşıtı felsefesiyle şekillenen model, filtreleri en gevşek sistem olarak biliniyor. Grok'un "Spicy Mode" gibi özellikleri, rızasız içerik üretimi için açık bir kapı olarak eleştiriliyor.

OpenAI & Google: Bu şirketler, görsel üretiminde insan vücudunu manipüle edecek komutları (prompt) engellemek için katı anahtar kelime filtreleri ve görsel sınıflandırıcılar kullanıyor.

Ancak kullanıcılar, "bikini giydirme" gibi komutlarla bu filtreleri aşmanın yollarını bulmaya devam ediyor.

Dağıtım Farkı: Uzmanlar, Grok’un en büyük tehlikesinin X platformuyla olan doğrudan entegrasyonu olduğunu vurguluyor.

Diğer modeller kapalı devre çalışırken, Grok ile üretilen bir içerik saniyeler içinde milyonlarca kişiye ulaştırılabiliyor.

Teknik zafiyet: "Undressing" algoritmaları nasıl çalışıyor?

Grok'un kullandığı "image-to-image" (görselden görsele) teknolojisi, bir fotoğrafın üzerindeki giysileri yapay zeka yardımıyla analiz edip, yerine vücut hatlarını tahmin ederek yeni pikseller yerleştiriyor.

Bu süreç, "nudifying" (çıplaklaştırma) olarak bilinen ve yıllardır internetin yeraltı sitelerinde kullanılan yazılımların, ana akım bir sosyal medya platformuna entegre edilmesi anlamına geliyor.

Gök bilimcilerden Samanyolu'nun büyüleyici yeni görüntüsü

Uluslararası Radyo Astronomi Araştırma Merkezi (ICRAR) tarafından paylaşılan bu görüntü, galaksimizin güney gökyüzünü daha önce hiç görülmemiş bir derinlik ve ölçekte gözler önüne seriyor.

Süper bilgisayarlarla 18 aylık çalışma

Görüntünün montajlanması, Curtin Üniversitesi bünyesindeki doktora öğrencisi Silvia Mantovanini liderliğinde 18 ay sürdü. İki büyük radyo araştırmasından elde edilen verileri işlemek ve birleştirmek için Pawsey Süper Bilgisayar Araştırma Merkezi'nde yaklaşık 1 milyon CPU saati harcandı.

Veriler, Batı Avustralya'da bulunan Murchison Geniş Alan Dizisi (MWA) teleskobu kullanılarak toplandı. GLEAM ve GLEAM-X adı verilen bu araştırmalar için 2013 ile 2020 yılları arasında toplam 141 gece gözlem yapıldı.

Yıldızların doğumu ve ölümü radyo ışığında

Yeni görüntü, 2019'da yayımlanan önceki versiyona göre iki kat daha yüksek çözünürlük, on kat daha fazla hassasiyet ve iki kat daha geniş bir gökyüzü kapsama alanı sunuyor. Bu teknolojik ilerleme, gök bilimcilerin yıldızların yaşam döngülerini detaylı bir şekilde incelemesine olanak tanıyor.

Mantovanini'nin araştırması özellikle süpernova kalıntılarına, yani ömrünü tamamlayan yıldızların patlamasıyla geride kalan gaz ve enerji bulutlarına odaklanıyor. Görüntü sayesinde, yeni yıldızların oluştuğu "yıldız kreşleri" ile ölü yıldızların kalıntıları birbirinden net bir şekilde ayırt edilebiliyor:

Büyük kırmızı halkalar: Patlayan yıldızların (süpernova) kalıntılarını temsil ediyor.

Küçük mavi bölgeler: Yeni yıldızların aktif olarak oluştuğu bölgeleri işaret ediyor.

Gelecek nesil teleskoplar öncesi bir kilometre taşı

ICRAR ekibinden Doçent Natasha Hurley-Walker, bu çalışmanın güney galaktik düzleminin tamamını kapsayan ilk düşük frekanslı radyo görüntüsü olduğunu belirterek, bunun astronomi için heyecan verici bir dönüm noktası olduğunu vurguladı.

Araştırmacılar, galaktik düzlem boyunca aralarında pulsarlar, gezegenimsi nebulalar ve yoğun iyonize gaz bulutlarının (HII bölgeleri) bulunduğu 98 bin radyo kaynağını katalogladı.

Bu görüntünün çözünürlük ve hassasiyetini, ancak önümüzdeki on yıl içinde tamamlanması planlanan dünyanın en büyük radyo teleskop projesi SKA-Low'un geçebileceği belirtiliyor.

Çince ve İngilizce okuyabilen "dahi" şempanze Ai 49 yaşında öldü

Japonca "sevgi" anlamına gelen Ai, 1977 yılında Batı Afrika'dan Japonya'ya getirilmişti. Primatolog Tetsuro Matsuzawa tarafından yürütülen çalışmalarda Ai, bilişsel yetenekleriyle tüm dünyayı şaşırtmıştı.

Ai'nin akademik başarısı sadece dillerle sınırlı değildi:

100'den fazla Çince karakteri ve tüm İngiliz alfabesini tanıyabiliyordu.

0'dan 9'a kadar Arap rakamlarını ve 11 farklı rengi ayırt edebiliyordu.

Bilgisayar ekranında "pembe" karakterini gördüğünde karşısındaki seçeneklerden pembe kareyi seçebiliyordu. Bir elma gördüğünde ise ekrandaki geometrik şekilleri kullanarak "sanal bir elma" çizebiliyordu.

Kyoto Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, Ai'nin son derece meraklı olduğunu ve çalışmalara aktif olarak katılarak şempanze zekasının daha önce bilinmeyen yönlerini ilk kez ortaya çıkardığını belirtti.

Ai'nin hayatı boyunca elde edilen bulgular, Nature gibi prestijli bilimsel dergilerde yayımlanmış ve çok sayıda belgesele konu olmuştu.

Dişlerinizin durumu erken ölüm riskinin habercisi olabilir

Japonya'daki Osaka Üniversitesi'nden araştırmacılar, 75 yaş ve üzeri 190 bin 282 yetişkinin sağlık ve diş kayıtlarını inceledi.

Araştırma kapsamında her bir diş pozisyonu; eksik, sağlam, dolgulu veya çürük olarak sınıflandırıldı.

Sonuçlara göre, ağızdaki "sağlam" ve "dolgulu" dişlerin toplam sayısı, ölüm riskini tahmin etmede en güçlü gösterge olarak belirlendi.

Eksik veya çürük diş sayısının fazla olması ise artan ölüm riskiyle doğrudan ilişkilendirildi.

Bilim insanları, dolgulu dişlerin de en az sağlam dişler kadar düşük ölüm riskiyle ilişkili olduğunu saptadı. Bu durum, dişlerin tedavi edilerek korunmasının sadece ağız sağlığını değil, genel vücut sağlığını da koruduğunu gösteriyor.

Diş kaybı neden ölüm riskini artırıyor?

Araştırmacılar, eksik veya çürük dişlerin erken ölüme yol açabileceği mekanizmalar üzerinde iki temel teoriye odaklanıyor:

Kronik inflamasyon: Dişlerdeki çürükler veya diş eti sorunları, vücutta kronik iltihaplanmaya yol açarak bu durumun diğer organlara yayılmasına neden olabiliyor.

Beslenme sorunları: Diş sayısının azalması çiğnemeyi zorlaştırıyor, bu da sağlıklı ve besleyici bir diyetin sürdürülmesini engelleyerek genel sağlığı bozuyor.

Ağız kırılganlığına dikkat

Tokyo Bilim Enstitüsü tarafından yapılan bir diğer güncel çalışma da bu bulguları destekliyor. Diş kaybı, çiğneme ve yutma sorunları, ağız kuruluğu ve konuşma zorluğu gibi "ağız kırılganlığı" belirtilerinden üç veya daha fazlasına sahip olan bireylerin, uzun süreli bakıma ihtiyaç duyma olasılığının 1,23 kat, ölüm riskinin ise 1,34 kat daha fazla olduğu görüldü.

Uzmanlar, yaşlılık döneminde diş sayısının yanı sıra dişlerin klinik durumunun da takip edilmesinin, daha uzun ve sağlıklı bir yaşam için kritik olduğunu vurguluyor.

NASA'nın Mars'tan örnek getirme misyonu iptal edildi

Misyonun iptal edilmesindeki en büyük etken, projenin devasa maliyeti ve teknik karmaşıklığı oldu. İlk tahminlerde 11 milyar doları bulan maliyet, yeni tasarımlarla 7 milyar dolara indirilmeye çalışılsa da Kongre bu rakamları yüksek buldu.

Perseverance keşif aracı, misyonun ilk aşamasını başarıyla tamamlayarak Mars yüzeyinde titizlikle seçilmiş 33 adet örnek tüpü biriktirmişti.

NASA, bu tüplerin Dünya'daki gelişmiş laboratuvarlarda incelenmesinin Mars'ın yaşanabilirliği konusundaki soruları tamamen çözeceğine inanıyordu. Şimdi bu tüplerin akıbeti belirsizliğini koruyor.

Yarışta Çin öne geçebilir

NASA'nın bu kararının ardından, Mars'tan örnek getiren ilk ülke olma yarışında gözler Çin'e çevrildi.

Çin'in de benzer bir misyon planı bulunuyor; ancak bu proje NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) ortak çalışması kadar karmaşık ve bilimsel odaklı değil.

Çin'in planı daha çok "al ve getir" mantığına dayanırken, NASA'nın bıraktığı boşluk Pekin yönetimi için büyük bir fırsat sunuyor.

ABD'de top oynamayı suç sayan yasak kalkıyor

1945 yılında yürürlüğe girdiği tahmin edilen yasa, konutların önündeki kaldırımlarda veya sokaklarda top oynamayı para ve hapis cezasına tabi kılıyordu.

Ebeveynlere hapis cezası öngören yasa

Belediye Meclisi'nde 14-0 oy birliğiyle alınan kararla, şehir savcılığına söz konusu düzenlemenin iptali için gerekli taslağı hazırlama talimatı verildi.

Mevcut yasaya göre, belirlenmiş alanlar dışındaki sokaklarda, kaldırımlarda veya parklarda top oynamak, bir nesne fırlatmak veya ateşlemek yasak kapsamında yer alıyordu.

Yasayı ihlal edenler, bin dolara kadar para cezası ve 6 aya kadar hapis istemiyle karşı karşıya kalabiliyordu.

"Olağan dışı derecede saçma"

Yasanın iptali için önergeyi veren meclis üyesi Bob Blumenfield, mevcut durumu sert bir dille eleştirdi. Blumenfield, bir ebeveynin çocuğuyla evinin önündeki kaldırımda top yakalamaca oynamasının veya çocukların mahalle arasında futbol maçı yapmasının suç sayılmasını "saçmalık" olarak nitelendirdi.

Blumenfield ayrıca, ilgili maddede yer alan silah ateşlemek gibi diğer tehlikeli eylemlerin zaten hali hazırda yürürlükte olan farklı yasalarla yasaklandığını, bu nedenle mevcut maddenin sadece günlük oyun aktivitelerini kısıtladığını belirtti.

ABD Başkanı Trump: Yetkim anayasa ya da mahkemelerle değil, kendi ahlakımla sınırlı

Trump, CBS News'e verdiği röportajda, daha önce "kendisini durdurabilecek tek şeyin kendi ahlakı olduğu, uluslararası hukuk olmadığı" yönündeki sözlerinin hatırlatılması üzerine, "Yetkim anayasa ya da mahkemelerle değil, kendi ahlakımla sınırlı. Ben ahlaklı bir insanım. Ölüm görmekten hoşlanmam. İnsanlarımızın zarar görmesini istemem. Karşı taraftakilerin zarar görmesini de istemem." ifadelerini kullandı.

ABD'nin Venezuela’da gerçekleştirdiği askeri operasyonda "karşı tarafta" insanların öldürülmesinden hoşnut olmadığını dile getiren Trump, "Bu benim ahlakımla sınırlı ve benim ahlak anlayışım çok yüksek. Dolayısıyla bu şekilde sınırlandırılmış durumda." dedi.

Yetkisinin anayasa ya da mahkemelerle sınırlı olup olmadığı yönündeki soruya Trump, "Asla mahkemelere gelmeyeceğiz. Anayasa'ya da başvurmayacağız. Çünkü ben ülkemiz için neyin iyi olduğunu görmek istiyorum ve mahkemeler de bunu görmek ister." yanıtını verdi.

Dünyada 2025'teki elektrikli araç satışları 20,7 milyonla rekor kırdı

Londra merkezli veri analiz şirketi Benchmark Mineral Intelligence, 2025'e ilişkin elektrikli araç satış verilerini yayımladı.

Buna göre, küresel çapta elektrikli araç satışları 2025'te yıllık bazda yüzde 20 artış ve 20,7 milyonla rekor kırdı.

Toplam satışların 12,9 milyonu Çin'de kaydedildi. Çin'deki satışlar geçen yıl 2024'e göre yüzde 17 yükseldi. Buna rağmen, ülkedeki satışlar son çeyrekte yavaşlama gösterdi.

Çin'deki elektrikli araç satışlarında 2025'teki büyümede yoğun iç rekabet, agresif fiyatlama ve artan araç modelleri etkili oldu.

Yurt içinde rekabet baskısı yoğunlaştıkça, Çinli otomobil üreticileri giderek daha fazla yurt dışı pazarlara yöneldi. Bu ihracat akışından Güney Amerika, Güneydoğu Asya ve Orta Asya yararlanırken, dünyanın geri kalanında elektrikli araç satışlarının büyümesinde de itici güç oldu.

Çinli markalara ait elektrikli araçlar, Avrupa pazarında geçen yılki satışların yüzde 19'unu oluşturdu.

Benchmark Mineral Intelligence'ın analizine göre, bu yıl ise Çin'de elektrikli araçlar ilk kez satın alma vergisine tabi olacak.

Ayrıca, bu yıl uygulanacak yeni takas sübvansiyon programı 2025'te uygulanan ve daha küçük araçları avantajlı kılan sabit oranlı sübvansiyon yerine araç fiyatıyla orantılı şekilde belirlenecek. Bu nedenle, Çin'de bu yıl elektrikli araçlara sağlanacak sübvansiyon seviyeleri 2025'e göre daha düşük seviyede olacak.

Avrupa pazarında yüzde 33 büyüme

Avrupa'da elektrikli araç satışları da 2025'te yıllık bazda yüzde 33 yükseldi.

Avrupa elektrikli araç pazarında 2025, Avrupa Birliği emisyon hedeflerinin yıl boyunca yumuşatılması dahil olmak üzere yasal değişikliklerin yaşandığı bir yıl oldu. Ayrıca, birçok büyük Avrupa ülkesinin sübvansiyonları genişletmesi veya artırmasıyla, tüketicilerin elektrikli araç satın alımlarına yönelik destek de arttı.

Avrupa'da birçok ülkede geçen yıl elektrikli araç satışlarında büyüme görüldü. Almanya ve İngiltere gibi büyük hacimli ülkelerde satışlar sırasıyla yüzde 48 ve yüzde 27 arttı. Satışların yıla zayıf başladığı Fransa'da yüzde 2 büyüme kaydedildi.

Bu yıl ise Avrupa elektrikli araç pazarındaki en önemli gelişmenin, daha önce 2035 olarak belirlenen içten yanmalı motora sahip yeni otomobil satış yasağının hafifletilmesine yönelik değişiklikler olması bekleniyor.

Yeni plana göre, otomobil ve hafif ticari araçlar için gelecekte hedeflenen karbon emisyon standartları değiştirilecek. Otomobil üreticilerinin 2035'ten itibaren egzoz emisyonlarını yüzde 100 düşürme hedefi, yüzde 90 olarak güncellenecek. Kalan yüzde 10'luk emisyon, AB'de üretilmiş düşük karbonlu çelik kullanımı, e-yakıtlar ve biyoyakıtlar yoluyla telafi edilebilecek.

ABD'de elektrikli araç satışları sadece yüzde 1 arttı

Elektrikli araç satışları ABD, Kanada ve Meksika olmak üzere Kuzey Amerika'da geçen yıl yüzde 4 gerileyerek 1,8 milyon oldu ve Kuzey Amerika pazarı çalkantılı bir yılı geride bıraktı.

ABD'de elektrikli araçlara yönelik vergi indirimlerinin 30 Eylül 2025 itibarıyla kaldırılması ve korumacı ticaret politikalarının etkisiyle elektrikli araç satışları yıllık bazda sadece yüzde 1 artış gösterdi.

Kanada'da da 2025'in başında sübvansiyonların kaldırılmasının ardından elektrikli araç pazarında zayıf bir performans görüldü ve satışlar yıllık bazda yüzde 41 düştü.

Meksika'da ise satışlar Çinli elektrikli araçların ithalatındaki artışın etkisiyle yüzde 29 büyüdü.

Kuzey Amerika'da sınırlı tüketici teşvikleri, destekleyici mevzuat eksikliği ve elektrifikasyon yatırımlarının yavaşlayabileceğine yönelik endişeler nedeniyle bu yıl elektrikli araç pazarı görünümünün zayıf kalmaya devam edeceği tahmin ediliyor.

ABD'de elektrikli araç satışlarının bu yıl yüzde 29 azalması bekleniyor.

Dünyanın geri kalanında elektrikli araç satışları 2025'te yıllık bazda yüzde 48 artışla 1,7 milyon oldu.

Bu pazarlarda Çinli markaların artan varlığı satışlardaki büyümeyi destekledi.

ABD pazarında 7 yıl sonra ilk kez küçülme öngörülüyor

Benchmark Mineral Intelligence bünyesindeki Rho Motion'ın Veri Müdürü Charles Lester, verilere ilişkin değerlendirmesinde, küresel çapta elektrikli araç satışlarının 2025'te yıllık bazda yüzde 20 artmasının pazarın ne kadar dirençli olduğunu gösterdiğini belirterek, şu ifadeleri kullandı:

"Avrupa, Çin'i geçerek en hızlı büyüyen bölge konumuna geldi. Kuzey Amerika'nın çalkantılı bir yıl geçirmesi şaşırtıcı değil. ABD Başkanı Donald Trump, göreve gelmesinin üzerinden geçen bir yılda, elektrikli araç satın alma teşviklerini geri çekme ve üretimi yerelleştirme konusunda verdiği birçok sözü yerine getirdi. ABD'de 7 yıl sonra ilk kez pazarda satışların neredeyse üçte bir oranında küçüleceğini öngörüyoruz."

Dünyada 2025, kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl oldu

Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), 2025'teki sıcaklık dinamiklerine ilişkin bulgularını yayımladı.

Buna göre, geçen yıl dünyadaki ortalama yüzey sıcaklığı 14,97 derece ölçüldü. Bu sıcaklık, sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,47 derece yükseldi. Böylece 2025, dünyada kara yüzeyi sıcaklığı açısından kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl oldu.

Kayıtlardaki en sıcak yıl olan 2024'te küresel sıcaklık artışı sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,6 dereceye ulaşmıştı. Kayıtlardaki en sıcak ikinci yıl olan 2023'te ise sıcaklık artışı sanayi dönem öncesinin 1,48 derece üzerinde gerçekleşmişti.

Copernicus'e göre, mevcut uzun vadeli küresel ısınma seviyesinin sanayi öncesi dönem ortalamasının yaklaşık 1,4 derece üzerine çıktığı hesaplanıyor.

Dünyadaki mevcut ısınma hızına göre, Paris Anlaşması'nda belirlenen "küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin" 2030'a kadar aşılma riski bulunuyor ve bu aşımın, beklenenden 10 yıl erken gerçekleşebileceği öngörülüyor.

Dünyanın en sıcak yılları son 11 yılda yaşandı

Geçen yılki sıcaklıkların ardından, dünyada son 11 yıl kayıtlardaki en sıcak yıllar oldu.

Ayrıca 2023-2025 dönemindeki ortalama sıcaklıklar, küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,5 dereceyi aştığı ilk 3 yıllık dönem olarak kayıtlara geçti.

Dünyada 2025, hava sıcaklıkları açısından en sıcak ikinci yıl olurken, deniz yüzeyi sıcaklığı bakımından da 20,73 dereceyle en sıcak üçüncü yıl oldu.

Antarktika, kayıtlara geçen en sıcak yıllık sıcaklığı yaşarken, Kuzey Kutbu ise en sıcak ikinci yılını geride bıraktı.

Küresel çapta devam eden ısınma nedeniyle 2025, aşırı sıcak hava dalgaları, Avrupa Asya ve Kuzey Amerika'daki şiddetli fırtınalar, İspanya, Kanada ve Güney Kaliforniya'daki orman yangınları dahil birçok bölgede olağanüstü koşulların yaşandığı bir yıl oldu.

Ayrıca, Kaliforniya merkezli araştırma kuruluşu Berkeley Earth de eş zamanlı yayımladığı analizinde 2025'in 1850'den beri kaydedilen en sıcak üçüncü yıl olduğunu tespit etti. Böylece, 2024 kayıtlardaki en sıcak ve 2023 en sıcak ikinci yıl olarak kayıtlarda kalmaya devam ediyor.

"Dünya, Paris Anlaşması ile belirlenen uzun vadeli sıcaklık sınırına hızla yaklaşıyor"

ECMWF Genel Direktörü Florian Pappenberger, bulgulara ilişkin değerlendirmesinde, dünyanın en sıcak 10 yıllık dönemde olduğunu belirterek, iklim değişikliğiyle mücadelede bilimsel kanıtların önemine dikkat çekti.

C3S Direktörü Carlo Buontempo da dünyada son 11 yılın kayıtlardaki en sıcak yıllar olmasının iklim değişikliğinin önemli bir kanıtı olduğunu dile getirerek, "Dünya, Paris Anlaşması ile belirlenen uzun vadeli sıcaklık sınırına hızla yaklaşıyor. Bu sınırı aşmamız kaçınılmaz ve şu anda yapabileceğimiz tek şey, kaçınılmaz olan bu aşımı ve bunun toplumlar ve doğal sistemler üzerindeki etkilerini en iyi şekilde yönetmek." ifadelerini kullandı.

Gazze'de kış fırtınasında yaşam mücadelesi

Gazze Şehri'ndeki Şifa Hastanesi yetkilileri, fırtına kurbanlarının cansız bedenlerinin hastaneye ulaştırıldığını doğruladı.

Sahil bölgesindeki bir kampta, yaklaşık 8 metre yüksekliğindeki bir duvarın çadır üzerine çökmesi sonucu aynı aileden 72 yaşındaki Muhammed Hamuda, 15 yaşındaki torunu ve gelini hayatını kaybetti. Olayda en az 5 kişi de yaralandı.

Ekim ayından bu yana yürürlükte olan ateşkese rağmen, yardım kuruluşları Gazze genelinde kış şartlarına dayanıklı barınma imkanlarının bulunmadığı konusunda uyarıyor.

İsrail bombardımanları sonucu evleri yıkılan 2 milyondan fazla Gazzeli, savaşın başlangıcından bu yana üçüncü kışını çadır benzeri derme çatma yapılarda karşılıyor.

Ateşkes sürecinde çocuk ölümleri durmuyor

Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) Sözcüsü James Elder, ateşkes dönemine ilişkin çarpıcı veriler paylaştı.

Elder, çatışmaların yavaşlamasına rağmen tamamen durmadığını, ateşkesin başlangıcından bu yana drone saldırıları, hava bombardımanları ve tank atışları sonucu 18 yaş altı en az 100 çocuğun öldüğünü belirtti.

Gazze Sağlık Bakanlığı verilerine göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana İsrail ateşiyle hayatını kaybeden 440'tan fazla kişinin cenazesi hastanelere getirildi.

BM ve insani yardım ortakları bölgede çadır, battaniye ve kışlık kıyafet dağıtımını sürdürse de, kış aylarında ihtiyaç duyulan kalıcı ve sağlam geçici konut malzemelerinin Gazze'ye girişine izin verilmediği ifade ediliyor.

Bu halk 2976 yılına merhaba dedi

Cezayir, Fas, Tunus ve Libya'da 12-14 Ocak tarihleri arasında kutlanan Amazigh yeni yılı "Yennayer", aile bağlarını, yenilenmeyi ve doğayla olan derin bağı temsil ediyor.

Sokaklarda yükselen "aseggas ameggaz" (mutlu yıllar) nidalarına, titizlikle işlenmiş geleneksel kıyafetler ve toplumsal kutlamalar eşlik ediyor.

Resmi istatistiklerin eksikliğine rağmen, Kuzey Afrika genelinde on milyonlarca Amazigh yaşadığı tahmin ediliyor.

Bölgedeki nüfus dağılımı şu şekilde

Fas: Nüfusun yaklaşık yüzde 40'ının Amazigh olduğu tahmin ediliyor.

Cezayir: Fas ile birlikte en büyük Amazigh popülasyonuna ev sahipliği yapıyor.

Tunus ve Libya: Bölgenin diğer önemli yerleşim noktaları arasında yer alıyor.

Yennayer kutlamalarının kalbinde zengin bir mutfak kültürü yer alıyor. Fas'ın Yüksek Atlas bölgesinde baklagil, baharat ve tam tahıllardan oluşan "ourkemen" favori yemekken; Cezayir'de tatlı, kuruyemiş ve meyvelerden oluşan "treze" karışımı tercih ediliyor.

Refahı simgelemek amacıyla bu çerez karışımı bazen evin en küçük çocuğunun başından aşağı hafifçe dökülüyor.

Yennayer, sadece bir takvim başlangıcı değil, aynı zamanda yüzyıllardır süren bir kültürel varlık mücadelesinin sembolü niteliğinde.